Katedra Historii Gospodarczej i Społecznej Department Of Economic And Social History

50 lat Katedry


PÓŁWIECZE DZIAŁALNOŚCI KATEDRY HISTORII GOSPODARCZEJ I SPOŁECZNEJ UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W KRAKOWIE

Z dniem 1 października 1958 r. utworzona została w ówczesnej Wyższej Szkole Ekonomicznej w Krakowie – na fali pozytywnych przemian w szkolnictwie wyższym po „polskim październiku” - Katedra Historii Gospodarczej.

Jej organizatorem i pierwszym kierownikiem był profesor Stanisław Hoszowski (1904-1987), uczeń i współpracownik wybitnego historyka gospodarczego profesora Franciszka Bujaka (1875-1953), twórcy tzw. lwowskiej szkoły historii gospodarczej w okresie międzywojennym. Ponadto od początku istnienia Katedry rozpoczęli pracę doc. dr Janina Bieniarzówna (1916-1997) oraz st. asystent mgr Jan Małecki). W 1962 r. asystentem w Katedrze został mgr Jan Szpak, w 1967 – mgr Jadwiga Krüger (absolwentka WSE), w 1976 – mgr Jacek Purchla (absolwent Akademii Ekonomicznej). W takim skromnym składzie osobowym Katedra funkcjonowała przez pierwsze 30 lat działalności. W 1974 r. prof. S. Hoszowski odszedł na emeryturę. W tym czasie nastąpił wyraźny rozwój naukowy jej pracowników. Doc. J. Bieniarzówna uzyskała tytuł profesora nadzwyczajnego (1973) i zwyczajnego (1984); mgr J. Małecki doktoryzował się (1962), habilitował (1969), uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego (1977) i zwyczajnego (1984); mgr J. Szpak uzyskał stopień doktora (1970), doktora habilitowanego (1984), w 1993 został profesorem nadzwyczajnym AE; mgr J. Krüger doktoryzowała się (1974); mgr J. Purchla doktoryzował się (1983), habilitował (1991), uzyskał tytuł profesora (1994) i profesora zwyczajnego (1997).
W ramach struktury WSE Katedra była samodzielną do 1969 r., następnie weszła jako Zakład Historii Gospodarczej w skład Instytutu Ekonomii Politycznej; w 1984 r. ponownie stała się samodzielną Katedrą Historii Gospodarczej, by w 2007 r. (wraz z poszerzeniem zakresu badań naukowych i dydaktyki) zmienić nazwę na Katedrę Historii Gospodarczej i Społecznej. W 1993 r. w Katedrze powołane zostały dwa zakłady: Zakład Historii Gospodarczej i Zakład Rozwoju Miast.
W maju 2008 r. Rektor Uniwersytetu Ekonomicznego podpisał umowę z Dyrektorem Generalnym UNESCO w sprawie powołania na Uniwersytecie Katedry UNESCO i zarządzeniem z dnia 21 V 2008 zmienił nazwę Zakładu Rozwoju Miast w Katedrze Historii Gospodarczej i Społecznej na Zakład Dziedzictwa Kulturowego i Studiów Miejskich (Chair for Heritage and Urban Studies); Zakładem tym kieruje prof. J. Purchla, pełniący również od 1991 r. funkcję dyrektora Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie.
Katedrą kierowali (w latach):
1958-1974 – prof. S. Hoszowski; 1975-1984 – prof. J. Bieniarzówna; 1984-1997 – prof. J. Małecki; 1998-2008 – prof.UEK J. Szpak; od 2008 – prof. J. Purchla.
W latach 1987 – 2008 powiększył się stan zatrudnienia w Katedrze: 1987 – przyjęty został mgr Tadeusz Filar (doktorat w 1995 r.); w 1988 – dr Zofia Bik; w 1993 – dr Krzysztof Broński (habilitował się w 2004 r.; w 2007 – profesor AE); w 1999 r – mgr Monika Murzyn (doktorat w 2005 r.), w 2007 – mgr inż. Michał Wiśniewski; w 2008 r. – dr Andrzej Laskowski. Okresowo w Katedrze pracowali: mgr Jadwiga Krüger (1967-1974, doktorat w 1974); mgr Krzysztof Jasiewicz (1977-1981), doktorat w 1984), mg Zbigniew Nurkowski (1985-1986).
Obsługę administracyjną i biblioteczną w Katedrze sprawowały: mgr Anna Pankowicz (1981-1983), mgr Anna Zarawska (1984-2008), dr inż. Lucyna Kępa (od 2008).
W latach 1958-1975 główne kierunki badań Katedry były kontynuacją wcześniejszych zainteresowań badawczych S. Hoszowskiego, J. Bieniarzówny i J. Małeckiego. Koncentrowały się one na:
1. Stosunkach rynkowych w Polsce XVI-XVIII w. ze szczególnym uwzględnieniem badań gospodarki Prus Królewskich i handlu Gdańska (S. Hoszowski, J. Małecki, J. Szpak);
2. „Rewolucji cen” XVI wieku (Hoszowski, Szpak);
3. Stosunkach rynkowych w Małopolsce (J. Małecki);
4. Demografii okresu XVI-XX w. (Hoszowski, Szpak);
5. Dziejach Krakowa (Bieniarzówna, Małecki);
6. Wydawaniu drukiem źródeł historycznych (tzw. lustracje królewszczyzn XVI w.; Małecki, Hoszowski).

Do sporych osiągnięć tego okresu należy zaliczyć upowszechnienie w Europie badań S. Hoszowskiego nad tzw. rewolucją cen XVI w. i nad handlem gdańskim XV-XVIII w. oraz dwa studia J. Małeckiego (o rynku regionalnym Krakowa w XVI w. i o związkach miast polskich z Gdańskiem w XVI-XVII w.).
Po przejęciu kierownictwa Katedry (1975) prof. Bieniarzówna stworzyła w Akademii Ekonomicznej znaczący ośrodek badań na dziejami Krakowa; zainicjowała i napisała wspólnie z J. Małeckim t. 2-3 „Dziejów Krakowa” (1979, 1984) obejmujące lata 1500-1918; w 1997 r. ukazał się t. 4 (1918-1939) napisany przez zespół autorów (z AE Bieniarzówna, Małecki, Purchla, Szpak). Redagowanie dalszych (5 i 6) tomów „Dziejów Krakowa” kontynuował J. Małecki.
Od końca lat 70-tych bardzo znaczące badania o charakterze interdyscyplinarnym podjął J. Purchla (naprzód samodzielnie a następnie z zespołem (K. Broński, M. Murzyn-Kupisz, M. Wiśniewski, A. Laskowski). Wysiłek badawczy skoncentrowano na:
1. Problematyce miasta i rozwoju urbanistycznego (w tym Krakowa);
2. Badaniach nad architekturą XIX i XX wieku;
3. Badaniach nad teorią dziedzictwa i zarządzania miastem historycznym.
4. Badaniach nad dziedzictwem kulturowym Europy Środkowej
5. Teorii i praktyce rewitalizacji historycznych dzielnic i miast

W 2008 r. Katedra rozpoczęła współpracę międzynarodową w ramach sieci UNITWIN/UNESCO, w oparciu o umowę zawartą między UEK a UNESCO; realizowane będą projekty badawcze wspólnie z innymi podobnymi ośrodkami w świecie (w marcu 2009 odbyła się konferencja Jerozolima i Kraków – „święte miasta” w Izraelu).
Innymi ważnymi obszarami badawczymi Katedry w ostatnich latach są:
1. Rozwój społeczno-gospodarczy Galicji (do 1918 r.) – realizowany w ramach grantu „Uwarunkowania funkcjonowania kapitalizmu w Europie Środkowej w XIX wieku oraz w okresie międzywojennym”(K. Broński, J. Szpak); w ramach tych badań przygotowywana jest przez K. Brońskiego nowa historia gospodarcza Galicji;
2. Rozwój gospodarczy Europy Środkowej (Z. Bik)
3. Mniejszość ukraińska w Polsce 1918-1939 (T. Filar)
Przez cały czas dużą wagę przywiązywano w Katedrze do efektywnej dydaktyki; początkowo była to tylko „historia gospodarcza” wykładana na wszystkich kierunkach studiów, w dużym wymiarze (nawet 120 godzin rocznie).
Obecnie „historia gospodarcza” została jako przedmiot nauczania bądź poważnie ograniczona (do 30 godzin na studiach stacjonarnych), bądź na niektórych kierunkach zlikwidowana, bądź dana do wyboru obok wielu innych przedmiotów (finanse). Obrona stanu posiadania godzin dydaktycznych to również historia tego 50-lecia; utworzenie Uniwersytetu Ekonomicznego sytuacji tej nie poprawiło; nie udało się wszystkich przekonać, że „historia gospodarcza” to obok teorii ekonomii i statystyki podstawowe narzędzie analizy ekonomicznej; w walce o godziny dla olbrzymiej ilości przedmiotów powstających z ekonomik szczegółowych „historia gospodarcza” stała na straconej pozycji;

Zmniejszenie roli klasycznej „historii gospodarczej” powetowano poszerzeniem na dwóch kierunkach studiów „historii architektury i urbanistyki”, „historii sztuki”, a także „historii stosunków międzynarodowych”.
Dbano o wydawnictwa dydaktyczne, pisano skrypty i podręczniki, niektóre z nich weszły do obiegu ogólnopolskiego (Szpak). Pracownicy Katedry wygrywali w rankingach na „najlepszego dydaktyka” (Małecki, Szpak, Broński, Filar).
Zespół Katedry nigdy nie był odizolowany od życia Uczelni; pracownicy pełnili tu także ważne funkcje z wyboru:
* rektora – J. Małecki (1981-1984)
* prorektora – S. Hoszowski (1962-1968), J. Małecki (1975-1978, J. Szpak (1987-1990)
* prodziekana – J. Bieniarzówna (1960-1964, 1969-1972), K. Broński (od 2008)
Byli członkami Senatu, przewodniczyli licznym komisjom senackim i wydziałowym, kierowali punktami konsultacyjnymi Uczelni: brali udział w życiu politycznym i działalności związkowej.
Opracowali kilka pozycji dotyczących historii i dnia dzisiejszego Uczelni; najbardziej znana to wydana w 2000 r. (z okazji jubileuszu 75-lecia AE) „Historia Akademii Ekonomicznej” pod. red. J. Małeckiego.
Katedra chlubi się tym, że dwóch jej pracowników uzyskało zaszczytny tytuł doktora honoris causa Akademii Ekonomicznej w Krakowie: w 1983 r. – prof. S. Hoszowski i w 2000 r.– prof. J. Małecki.
Z funkcji pozauczelnianych pracowników należy wymienić:
* członkostwo w PAU (J. Małecki, J. Bieniarzówna)
* działalność w Towarzystwie Miłośników Historii i Zabytków Krakowa (Bieniarzówna, Małecki, Purchla) i w Polskim Towarzystwie Historycznym (Hoszowski, Bieniarzówna, Małecki).
* J. Purchla jest członkiem kilku organizacji międzynarodowych zajmujących się badaniami naukowymi w dziedzinie studiów miejskich i ochrony dziedzictwa, m.inn. Comitè International d’Histoire de l’Art. (wiceprezydent od 2004 r.); w latach 1990-91 był wiceprezydentem Krakowa, od 1991 r. jest dyrektorem Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie.
Katedra znacząco poprawiła swą bazę materialną: od 2008 r. Zakład UNESCO wzbogacił się o nową siedzibę; w posiadaniu Katedry są bogate zbiory biblioteczne, w tym cenne wydawnictwa GUS dotyczące okresu międzywojennego.

Z okazji jubileuszu 50-lecia Katedry Historii Gospodarczej i Społecznej odbyło się 18 grudnia 2008 r. uroczyste spotkanie uświetnione obecnością Rektora Uniwersytetu Ekononomicznego prof. Romana Niestroja, Dziekana Wydziału Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych prof. Kazimierza Zielińskiego, zaproszonych Gości i Pracowników Uczelni.
Spotkanie było też okazją do wręczenia prof. J. Małeckiemu uczelnianego wydawnictwa poświęconego 80. rocznicy Jego urodzin.
W czasie spotkania trzy wystąpienia poświęcono Katedrze. Prof. J. Małecki mówił w konwencji wspomnieniowej o genezie Katedry; prof. J. Szpak przedstawił „Nasze 50-lecie” – historię i dorobek Katedry w latach 1958-2008; prof. J. Purchla, kierownik Katedry, zarysował zamierzenia badawcze i dydaktyczne Katedry („Przeszłość – przyszłości”).
Z listami i adresami gratulacyjnymi wystąpili: prof. Andrzej Banach – dziekan Wydziału Historycznego UJ; prof. Kazimierz Karolczak – dziekan Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie; prof. Andrzej Salamon – w imieniu Polskiego Towarzystwa Historycznego. Z osobistym wspomnieniem o kontaktach z Katedrą i prof. S. Hoszowskim, promotorem swojego doktoratu, barwnie mówił prof. Marian Kanior OSB.
Ponadto listy gratulacyjne nadesłali: Stanisław Bisztyga senator RP, Marek Nawara marszałek Województwa Małopolskiego, prof. Jacek Majchrowski prezydent Miasta Krakowa, prof. Stanisław A. Sroka dyrektor Instytutu Historii UJ, prof. Adam Stabryła kierownik Katedry Procesu Zarządzania UEK oraz Zespół Międzynarodowego Centrum Kultury.
Towarzyskie spotkanie po uroczystości zgromadziło współpracowników, przyjaciół i sympatyków Katedry. Przy lampce wina popłynęły wspomnienia z ostatnich 50 lat.


Opracowanie prof. UEK dr hab. Jan Szpak


Początki Katedry Historii Gospodarczej (ze wspomnień asystenta) - prof. Jan M. Małecki

Okolicznościowe publikacje w KURIERZE UEK 1/2009

"Półwiecze działalności KHGiS"
"Przyszłość naszej przeszłości"

Zdjęcia z uroczystego spotkania z okazji 50-lecia KHGiS

Listy gratulacyjne PDF

copyright © 2009 UEK KHGiS
created by openform